RỐI LOẠN SẮC GIÁC

Rối loạn sắc giác hoặc mù màu là một tình trạng không quá hiếm gặp, đặc biệt ở nam giới, tuy nhiên nhiều người chỉ được phát hiện khi thực hiện khám sức khỏe cấp bằng lái xe. Vậy tình trạng này thực chất là gì và có thể phát hiện, chữa trị như thế nào?

I.Định nghĩa:

Người có sắc giác bình thường có 3 loại tế bào nón ở võng mạc để hấp thụ các bước sóng ánh sáng của quang phổ nhìn thấy (đỏ, lục, lam). Người bị mù màu/rối loạn sắc giác là người bị thiếu hoàn toàn hoặc một phần tế bào nón. Mù màu có thể do bẩm sinh hoặc mắc phải do chấn thương, nhiễm độc thuốc hoặc bệnh lí.

II. Đặc điểm và phân loại:

Mù màu được chia ra làm 2 nhóm chính: mù màu hoàn toàn và mù một màu.

1. Mù màu hoàn toàn: không có 2 hoặc 3 loại tế bào nón.

2. Mù một màu: bị thiếu hoàn toàn hoặc một phần sắc tố tế bào nón và được chia thành 3 loại: mù màu đỏ (protanopia), mù màu lục (deuteranopia) và mù màu lam (tritanopia).

a) Mù màu đỏ: bất thường ở sắc tố hấp thụ ánh sáng đỏ. Người bị mù màu đỏ bị giảm nặng độ sáng ở phần màu đỏ của quang phổ, dẫn đến bị lẫn màu hoặc khó phân biệt các màu lục, vàng, đỏ.

b) Mù màu lục: bất thường ở sắc tố hấp thụ ánh sáng lục. Người bị mù màu lục bị giảm nặng độ sáng ở phần màu lục của quang phổ, dẫn đến bị lẫn màu hoặc khó phân biệt các màu lục, vàng, đỏ.

c) Mù màu lam: bất thường ở sắc tố hấp thụ ánh sáng lam. Người bị mù màu lam bị giảm nặng độ sáng ở phần màu lam của quang phổ.

III. Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị:

1. Triệu chứng: Người mắc rối loạn sắc giác bẩm sinh thường sẽ không phát hiện các triệu chứng đến khi được tầm soát, tuy nhiên không nên bỏ qua những dấu hiệu sau:

- Khó phân biệt màu sắc trong sinh hoạt hằng ngày.

- Thấy màu sắc bị mờ, nhạt, kém tương phản hơn người có sắc giác bình thường.

- Đôi khi đi kèm với sợ ánh sáng, rung giật nhãn cầu và giảm thị lực.

2. Chẩn đoán:

Vậy làm sao để chẩn đoán được tình trạng rối loạn sắc giác? Trên lâm sàng có 2 phương pháp phổ biến là sử dụng bảng giả đẳng sắc và bài kiểm tra xếp màu.

a) Bảng giả đẳng sắc: bảng Ishihara và bảng HRR.

- Tại Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp, bệnh nhân sẽ được tầm soát rối loạn sắc giác bằng bảng Ishihara. Bảng Ishihara được dùng để chẩn đoán và phân loại mù màu đỏ - xanh lục. Bài test bao gồm nhiều bảng giả đẳng sắc. Mỗi bảng có một vòng tròn gồm các chấm màu xuất hiện ngẫu nhiên về màu sắc và kích thước, và các chấm ở giữa tạo thành con số hoặc hình dạng có thể nhìn thấy đối với những người có sắc giác bình thường, nhưng đối với những người bị rối loạn màu đỏ - lục thì sẽ khó hoặc không thể phân biệt.

Test Ishihara

Kiểm tra sắc giác bằng bảng Ishihara tại BV PHCN - ĐTBNN

- Bảng HRR chẩn đoán được 3 loại mù màu phổ biến cũng như phân loại được mức độ. Bảng HRR cũng có cấu tạo tương tự bảng Ishihara với các chấm tròn màu ngẫu nhiên tạo thành các biểu tượng khó phân biệt đối với người có rối loạn sắc giác.

Test HRR

b) Kiểm tra xếp màu: Farnsworth D-15 và Farnsworth-Munsell 100 Hue.

Kiểm tra xếp màu sẽ gồm các đĩa màu và yêu cầu bệnh nhân xếp theo thứ tự chuyển màu. Người có rối loạn sắc giác sẽ gặp khó khăn trong việc sắp xếp, dựa trên những lỗi này có thể chẩn đoán được bệnh nhân mắc loại rối loạn nào. Test D-15 là bản rút gọn của test 100, với 15 đĩa màu chính.

Farnsworth D-15

Farnsworth-Munsell 100 Hue

3. Điều trị và phòng ngừa:

- Rối loạn sắc giác có thể chữa trị được hay không? Hiện tại, rối loạn sắc giác bẩm sinh chưa có phương pháp điều trị. Tuy nhiên, bệnh nhân có thể dùng những loại kính có bộ lọc màu để tăng độ tương phản giữa các sắc độ màu, giúp bệnh nhân dễ dàng phân biệt màu sắc hơn. Đối với rối loạn sắc giác mắc phải do bệnh lý hoặc thuốc, tình trạng này có thể hồi phục khi bệnh nhân được điều trị căn nguyên.

- Rối loạn sắc giác bẩm sinh là một tình trạng do khiếm khuyết hoặc đột biến gen lặn nên hiện tại chưa có biện pháp để phòng tránh. Tuy nhiên, phụ huynh có thể đưa con em đi tầm soát từ sớm để phát hiện tình trạng này.

4. Tóm lại, ”Đôi mắt chính là cửa sổ tâm hồn” - việc bảo vệ cũng như chăm sóc và giữ gìn đôi mắt là một việc vô cùng quan trong không chỉ cho bản thân chúng ta mà còn có ý nghĩa to lớn đối với những người yêu thương xung quang mình. Với phương châm làm việc: “Tận tâm – An toàn – Chất lượng – Hiệu quả” và lấy Người bệnh và gia đình làm trọng tâm trong điều trị, bệnh viện luôn có đội ngủ chuyên gia và nhân viên y tế luôn sẵn sàng và hết lòng vì người bệnh. Vì vậy, khi nghi ngờ hoặc có các vấn đề về Rối loạn sắc giác nói riêng hoặc các bệnh lý mắt nói chung, hãy đến ngay Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp để được các Bác sĩ chuyên khoa mắt của chúng tôi tư vấn và khám tầm soát cho bạn và người thân, giúp bạn luôn yên tâm và tận hưởng cuộc sống an toàn, trọn vẹn bên gia đình.

Tài liệu tham khảo:

- Viện thị giác Brien Holden, Nguyên tắc nhãn khoa lâm sàng 1, 2012.

- National Eye Institute, Color Blindness, 2025. https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/color-blindness