Thoái hóa khớp là bệnh lý mạn tính thường gặp, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Nó là hậu quả của các sự kiện cơ học và sinh học làm mất ổn định tình trạng cân bằng giữa sự thoái giáng và tổng hợp của:

•      Các tế bào sụn khớp

•      Chất nền ngoại bào

•      Tổ chức xương dưới sụn

 Bệnh tiến triển âm thầm nhưng kéo dài, gây đau nhức, cứng khớp, hạn chế vận động, ảnh hưởng rõ đến chất lượng cuộc sống. Nhiều người bệnh mô tả cảm giác khớp gối “khô”, “dính”, khó co duỗi, nhất là khi lên xuống cầu thang hay khi thay đổi thời tiết.

Bên cạnh thuốc và phục hồi chức năng, tiêm chất nhờn (Hyaluronic acid) vào nội khớp là một phương pháp rất hiệu quả, giúp cải thiện triệu chứng, làm chậm quá trình thoái hóa khớp nếu được chỉ định đúng.

Vai trò của dịch khớp trong sinh lý khớp gối

Ở người bình thường, khớp gối chứa một lượng dịch khớp do tế bào hoạt dịch tiết ra. Đây là thành phần thiết yếu giúp duy trì hoạt động trơn tru của khớp, với các chức năng:

ü  Bôi trơn khớp, giảm lực cản khi vận động

ü  Giảm ma sát giữa các bề mặt sụn

ü  Cung cấp dinh dưỡng cho sụn khớp

Khi xảy ra thoái hóa, dịch khớp suy giảm cả về số lượng lẫn chất lượng. Hệ quả là:

ü  Sụn khớp bị bào mòn, thoái hóa dần

ü  Tăng ma sát trong quá trình vận động

ü  Gây đau, cứng khớp, có thể kèm tràn dịch khớp

Tiêm chất nhờn (Hyaluronic acid) vào khớp: Lợi ích và cơ chế

Tiêm Acid Hyaluronic (HA) nội khớp là một phương pháp điều trị phổ biến trong chuyên khoa chấn thương chỉnh hình và cơ xương khớp, đặc biệt là đối với bệnh lý thoái hóa khớp nhằm bổ sung dịch nhờn, góp phần cải thiện môi trường khớp. Phương pháp này mang lại nhiều lợi ích như:

1.      Bổ sung dịch khớp nhân tạo (Viscosupplementation)
Trong các khớp khỏe mạnh, dịch khớp chứa nồng độ HA cao, giúp bôi trơn và bảo vệ sụn. Khi bị thoái hóa, nồng độ và chất lượng HA nội sinh giảm đáng kể. vì vậy khi tiêm HA sẽ khôi phục độ nhớt, giúp dịch khớp thực hiện tốt chức năng bôi trơn, giảm ma sát giữa các đầu xương khi vận động, giảm sốc từ đó tăng khả năng hấp thụ lực tác động lên khớp, bảo vệ sụn khớp khỏi các tổn thương cơ học.

2.      Giảm đau và Kháng viêm
Dù HA không phải là thuốc giảm đau như một số thuốc giảm đau kháng viêm khác nhưng nó mang lại hiệu quả bền vững hơn bằng cách:
* Ngăn chặn sự di chuyển và hoạt động của các tế bào gây viêm trong dịch khớp.
* Bao phủ các đầu dây thần kinh thụ cảm đau, giúp ngưỡng chịu đau của bệnh nhân tăng lên.

3.      Kích thích sản sinh HA nội sinh
Một ý nghĩa quan trọng là hiệu quả "mồi". Việc đưa HA ngoại sinh vào khớp có thể kích thích các tế bào màng hoạt dịch sản xuất trở lại HA tự nhiên của cơ thể, giúp duy trì hiệu quả điều trị kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm hoặc hơn nữa sau liệu trình.

4.      Bảo vệ sụn khớp (Chondroprotection)
HA tạo thành một lớp màng bao phủ bề mặt sụn, ngăn chặn các enzyme phá hủy sụn (như MMPs) và các gốc tự do tấn công vào cấu trúc sụn. Điều này góp phần làm chậm quá trình thoái hóa khớp.

Đây là thủ thuật ít xâm lấn, thực hiện nhanh, có thể áp dụng cho nhiều đối tượng, đặc biệt là người chưa có chỉ định phẫu thuật.

Không phải mọi trường hợp đều phù hợp

Với hơn 20 năm kinh nghiệm lâm sàng, BS.CKII Nguyễn Văn Nhiệm - Trưởng khoa Ngoại - Chỉnh hình nhận định: Tiêm chất nhờn chỉ nên thực hiện khi có chỉ định, dựa trên: Mức độ thoái hóa khớp (thường hiệu quả ở giai đoạn nhẹ đến trung bình); Tình trạng viêm khớp hoặc tràn dịch khớp vv... đặc biệt việc lựa chọn loại HA nào, với trọng lượng phân tử bao nhiêu cho phù hợp với từng người bệnh và từng giai đoạn bệnh là hết sức quan trọng, nó quyết định cho sự thành công hay thất bại trong điều trị vì trọng lượng phân tử của HA nó liên quan đến: Khả năng bôi trơn và giảm sốc, khả năng thẩm thấu và kháng viêm, thời gian lưu trú trong khớp, khả năng tác động sinh học v.v… Việc tự ý tiêm hoặc thực hiện tại cơ sở không đảm bảo vô khuẩn có thể dẫn đến biến chứng như nhiễm trùng khớp, phản ứng sau tiêm, tiêm không hiệu quả v.v…

Kết hợp điều trị để đạt hiệu quả lâu dài

Để tối ưu hiệu quả, người bệnh cần phối hợp nhiều biện pháp: Thăm khám chuyên khoa định kỳ để theo dõi tiến triển bệnh; Tuân thủ phác đồ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ; Tập phục hồi chức năng nhằm duy trì tầm vận động và sức mạnh cơ quanh khớp. Thoái hóa khớp gối không thể điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Chủ động thăm khám khi xuất hiện triệu chứng ban đầu là yếu tố quan trọng giúp giảm đau, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Khoa Ngoại - Chỉnh hình, Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp tiếp nhận và điều trị đa dạng các bệnh lý cơ xương khớp. Khoa đã triển khai nhiều kỹ thuật chuyên sâu như phẫu thuật thay khớp, nội soi tái tạo dây chằng, xử lý tổn thương phần mềm phức tạp… đồng thời kết hợp với phục hồi chức năng. Tại đây, người bệnh được: Đánh giá toàn diện tình trạng khớp; Lựa chọn phương pháp điều trị cá thể hóa; Hướng dẫn tập luyện sau can thiệp, giúp duy trì hiệu quả lâu dài.

Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở khớp gối, khớp háng vv… người dân nên chủ động thăm khám sớm để được tư vấn và điều trị kịp thời

Hình ảnh sụn khớp gối bị bong tróc (dưới màng hình nội soi khớp)

(Bài viết được BS.CKII. Nguyễn Văn Nhiệm - Trưởng khoa Ngoại - Chỉnh hình tư vấn chuyên môn)