TĂNG TRIGLYCERID Ở NGƯỜI TRẺ

LÊ TRẦN NGUYỄN

Khoa TDCN- CLS

Trong công việc phân tích các xét nghiệm hóa sinh hàng ngày, chúng tôi rất ngạc nhiên khi phát hiện nhiều trường hợp tăng Triglycerid rất cao ở những người trên dưới 20 tuổi. Và đây là một vấn đề mà chúng ta cần lưu ý.

Triglyceride huyết thanh được sản xuất bởi gan và vận chuyển bởi VLDL, trong khi triglyceride có nguồn gốc từ mỡ trong thức ăn được vận chuyển bởi chylomicron. Cả chylomicron và VLDL được thủy phân bởi enzyme lipoprotein lipase (LPL). Triglyceride được thủy phân thành axit béo cho mô cơ và mô mỡ sử dụng, còn các tàn dư của VLDL và chylomicron được gan loại bỏ. Tăng triglyceride máu nặng  có thể do tăng sản xuất VLDL, giảm thanh thải VLDL/chylomicron hoặc phối hợp cả hai. Ở người trưởng thành, tăng triglyceride máu nặng thường là kết quả của phối hợp các nguyên nhân nguyên phát và thứ phát. Rối loạn chuyển hóa lipoprotein di truyền thường diễn tiến âm thầm cho đến khi có nguyên nhân thứ phát cùng làm nồng độ triglyceride tăng đủ cao để gây ra các hội chứng tăng triglyceride máu nặng.

Triglycerid tăng cao trực tiếp liên quan đến rối loạn chuyển hóa lipid máu cũng như  trong phần lớn các nghiên cứu có liên quan với nguy cơ tim mạch. Ngoài ra, rối loạn mỡ máu còn liên quan đến nhiều các rối loạn chuyển hóa khác trong đó đặc biệt là làm tăng tỉ lệ viêm tụy cấp ở người trẻ.

Ở người trẻ một trong những nguyên nhân gây ra mỡ máu là ít vận động, do áp lực công việc, chế độ nghỉ ngơi chưa hợp lý. Bên cạnh đó, thường có tâm lí chủ quan về sức khỏe, khiến bệnh ngày càng nặng hơn và làm tỉ lệ người trẻ tuổi mắc bệnh tăng cao.

Những loại thức ăn nhanh, rượu bia, thực phẩm nhiều dầu mỡ, nhiều đường gây béo phì và nguy cơ mỡ máu. Mỡ máu cao không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe mà còn làm giảm sút hiệu quả công việc.

Muốn phòng tránh căn bệnh này, trước hết, những người trẻ cần phải điều chỉnh chế độ ăn uống, tích cực tập luyện thể dục, chơi các môn thể thao phù hợp.

Để chẩn đoán tăng triglyceride máu, bệnh nhân cần được xét nghiệm máu sau nhịn đói 9-12 giờ. Nồng độ triglyceride máu lúc đói phản ánh sự sản xuất triglyceride tại gan.

Tăng triglyceride máu nặng có thể ảnh hưởng kết quả của 2 xét nghiệm phổ biến khác. Nồng độ natri có thể thấp giả do nồng độ cao của triglyceride chiếm chỗ nước chứa natri trong huyết thanh. Do ảnh hưởng bởi lipid huyết tương, nồng độ amylase có thể gần bình thường ở đến 50% bệnh nhân viêm tụy cấp do tăng triglyceride máu tại thời điểm nhập viện. Do đó, nếu khả năng nghi ngờ viêm tụy cao thì cần chẩn đoán hình ảnh nếu nồng độ amylase hoặc lipase không giúp chẩn đoán xác định. Chẩn đoán hình ảnh bụng bằng chụp cắt lớp điện toán hoặc cộng hưởng từ có thể được sử dụng để chẩn đoán viêm tụy cấp.

Sau lạm dụng rượu và bệnh sỏi mật, tăng triglyceride máu nặng là nguyên nhân đứng hàng thứ ba của viêm tụy cấp,  chiếm đến 10% trường hợp trong dân số chung ^[1]. Cơ chế chính xác tăng triglyceride máu nặng gây viêm tụy cấp thì không rõ. Nồng độ triglyceride huyết thanh tăng được giả thuyết rằng thủy phân tại tụy làm tăng axit béo tự do khu trú, gây ra tình trạng viêm và biểu hiện lâm sàng viêm tụy cấp ^[2]. Một giả thuyết khác cho rằng nồng độ chylomiron tăng dẫn đến tăng độ nhớt huyết tương, dẫn đến thiếu máu cục bộ và toan hóa khu trú ở các mao mạch tụy ^[3].

Tóm lại, tình trạng tăng triglyceride máu nặng  làm tăng tỉ lệ viêm tụy cấp và trong phần lớn các nghiên cứu có liên quan với nguy cơ tim mạch. Nguyên nhân của tình trạng này thường là phối hợp các nguyên nhân di truyền và thứ phát. Hầu hết các bệnh nhân tăng triglyceride máu nặng cần được điều trị bằng cách phối hợp điều chỉnh lối sống và các thuốc hạ lipid máu với các cơ chế chế tác dụng khác nhau.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Anderson F, et al. Dyslipidaemic pancreatitis clinical assessment and analysis of disease severity and outcomes. Pancreatology 2009; 9: 252-257.
2. Havel RJ. Pathogenesis, differentiation and management of hypertriglyceridemia. Adv Intern Med 1969; 15: 117-154.
3. Kimura W, Mossner J. Role of hypertriglyceridemia in the pathogenesis of experimental acute pancreatitis in rats. Int J Pancreatol 1996; 20: 177-184.