NHIỄM TRÙNG TIỂU TRÊN BỆNH NHÂN

TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG

Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Hoàng Thị Khánh Minh

Khoa: PHCN TT Tủy Sống

I. Tổng quan

Tổn thương tủy sống sau chấn thương cột sống là những tổn thương gây liệt hai chân hoặc liệt tứ chi kèm theo những rối loạn khác về vận động, cảm giác, dinh dưỡng, bàng quang, ruột, sinh dục….Sau chấn thương có tổn thương tủy sống, bệnh nhân sẽ mất đi phần lớn các chức năng về sinh hoạt, di chuyển, công việc và vị trí của bệnh nhân trong gia đình và xã hội, đồng thời có rất nhiều thay đổi và ảnh hưởng đến kinh tế của gia đình. Đặc biệt, tổn thương tủy sống là vấn đề đáng được quan tâm đối với những bệnh nhân trẻ, trong độ tuổi lao động. Sau chấn thương cột sống họ mất đi các chức năng trên và trở thành gánh nặng cho bản thân, cho gia đình và cho xã hội.

Có nhiều biến chứng hình thành từ tổn thương tủy sống. Với việc phòng ngừa và quản lý thích hợp, tỉ lệ và mức độ nặng của các biến chứng này có thể đươc giảm đến mức thấp nhất. Các biến chứng đều do chức năng thay đổi, do những tổn thương tủy sống đã gây nên cho mỗi hệ cơ, ở bên dưới vị trí bị tổn thương.

II. Nguyên nhân nhiễm trùng tiểu ở bệnh nhân tổn thương tủy sống

Trên hệ tiết niệu, tình trạng tiểu không tự chủ và sót nước tiểu, do suy yếu khả năng làm trống bàng quang - với nguy cơ đưa đến nhiễm trùng đường tiểu rất phổ biến.

Sử dụng ống thông tiểu liên tục và lâu dài là nguy cơ cao nhất gây nhiễm trùng đường tiểu, gây sỏi bàng quang, sỏi đường tiết niệu và có thể là nguy cơ phát triển thành ung thư bàng quang…Khoảng 5-10% bệnh nhân chấn thương cột sống bị sỏi niệu trong 5-10 năm. Giãn đường tiểu trên và suy chức năng thận có thể xảy ra, ít nhất là do sức ép trong bàng quang và nên kiểm tra xem có tắc nghẽn đường niệu không.

Biểu hiện đặc trưng của bệnh viêm đường tiết niệu đó là tiểu khó, tiểu đau, tiết rắt,..cụ thể là:

Đi tiểu nhiều lần, liên tục buồn đi tiểu nhưng lượng nước tiểu mỗi lần đi rất ít.

Cảm giác đau buốt khi đi tiểu, ngứa rát khó chịu

 Đau âm ỉ vùng bụng dưới và phần lưng, bụng cảm giác nặng và luôn muốn đi tiểu ngay cả khi vừa đi xong.

Nước tiểu đổi màu, tiểu rắt, và tiểu đau, tiểu buốt…

Trường hợp nặng người bệnh còn có cảm giác ớn lạnh, sốt , buồn nôn, nôn ói,..

Tuy nhiên ở bệnh nhân tổn thương tủy sống khi có nhiễm trùng tiểu thì triệu chứng chỉ điểm thường là sốt cao + nước tiểu đục

Tuy nhiên chỉ có thể kết luận chính xác tình trạng bệnh lý viêm đường tiết niệu qua xét nghiệm, nhằm loại trừ các biểu hiện mắc bệnh lý khác của cơ thể dẫn đến tự chữa bệnh sai cách, chữa không đúng thuốc, đúng bệnh.

III. Biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng tiểu

Nguyên nhân nhiễm khuẩn tiết niệu ở bệnh nhân liệt tủy là do tồn đọng một lượng nước tiểu sau khi đi tiểu, đây là môi trường cho vi khuẩn phát triển và gây ra nhiễm khuẩn tiết niệu. Để giải quyết được hiện tượng này, Lapides và cộng sự (1972) đã đề xuất kỹ thuật thông tiểu ngắt đoạn không “tiệt khuẩn” nhưng “sạch” để điều trị cho những bệnh nhân này. Qua nhiều thập kỷ sử dụng kỹ thuật này đã được đánh giá là rất tốt, ít gây biến chứng, giảm được biến chứng nhiễm khuẩn tiết niệu, hạn chế được tạo sỏi bàng quang, kiểm soát nước tiểu tốt giúp cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngày nay phương pháp thông tiểu sạch gián đoạn đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới.

Tự thông tiểu sạch gián đoạn là phương pháp thông tiểu sạch được thực hiện bởi chính bệnh nhân hoặc sự trợ giúp từ người nhà. Tại khoa PHCN – TTTS bệnh nhân được điều dưỡng hướng dẫn từ kỹ thuật đặt ống thông tiểu tới cách sử dụng ống thông, làm vệ sinh ống thông, cách khám xét và theo dõi màu sắc, số lượng nước tiểu. Khi bệnh nhân còn nằm điều trị tại khoa thì các dụng cụ cũng như ống thông được vô khuẩn và bệnh nhân được mượn để sử dụng một lần để đảm bảo sạch.

Trong trường hợp bệnh nhân đi tiểu không tự chủ, rò rỉ tự nhiên nghĩa là khi nước tiểu trong bàng quang đầy thì nước tiểu tự chảy ra, bệnh nhân cần kiểm tra lượng nước tiểu tổn dư sau khi đi tiểu. Nếu từ 50ml trở lên thì cần thiết phải áp dụng phương pháp thông tiểu gián đoạn và số lần thông phụ thuộc vào lượng nước tiểu tổn dư đo được.

Đặt thông niệu đạo bàng quang ngắt quãng là một phương pháp dùng một ống thông hay một ống nhựa có thể gắn với môt túi nhựa hoặc dụng cụ chứa nước tiểu, ống thông được đặt qua đường niệu đạo để trích xuất nước tiểu từ bàng quang. Ống thông niệu đạo ngắt quãng được sử dụng trong thời gian ngắn và được lấy ra ngay sau khi nước tiểu đã được lấy hết.

 

Kỹ thuật được thực hiện bởi chuyên viên, hay  điều dưỡng chăm sóc đã dược huấn luyện tốt về kỹ thuật.

Kỹ thuật sạch được người bệnh hoặc người nhà đã được điều dưỡng chuyên nghiệp phối hợp với phục hồi chức năng hướng dẫn để có thể tự thực hiện đặt thông niệu đạo bàng quang ngắt quãng trước khi xuất viện.

 

Với bệnh nhân đặt thông tiểu lưu, đặt thông tiểu đúng quy trình, tuân thủ vô khuẩn, chăm sóc vệ sinh bộ phận sinh dục để ngừa nhiễm trùng tiểu.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y Tế (2008) Sổ tay hướng dẫn Phục hồi chức năng tổn thương tủy sống.
2. Cầm Bá Thức (2008) Nghiên cứu thực trạng bệnh nhân liệt hai chi dưới do chấn thương tủy sống tại cộng đồng và đề xuất một số giải pháp can thiệp. Luận văn Tiến sĩ y học.
3. Giáo trình tập huấn bệnh nhân tổn thương tủy sống của Handicap International. 2003- 2005.
4. Trần Thị Thuận. Điều dưỡng cơ bản I. Nhà xuất bản y học Hà Nội 2008