Khô mắt là một bệnh phổ biến trong cộng đồng, đặc biệt trong thời đại công nghệ số khi mắt thường xuyên tiếp xúc với các thiết bị điện tử và môi trường điều hòa. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khô mắt có thể ảnh hưởng đến thị lực, chất lượng cuộc sống và công việc. Vậy khô mắt là gì?

Khô mắt là rối loạn của màng phim nước mắt do sự giảm chế tiết nước mắt hoặc do sự bốc hơi quá mức của nước mắt gây tổn hại bề mặt nhãn cầu và những triệu chứng khó chịu ở mắt.

Màng phim nước mắt được cấu tạo bới ba lớp: lớp nhầy, lớp nước và lớp mỡ. Khi một trong ba lớp này bị suy giảm hoặc không sản xuất đủ, quá trình nuôi dưỡng và bảo vệ bề mặt nhãn cầu bị gián đoạn, dẫn đến tình trạng khô mắt.

1. NGUYÊN NHÂN GÂY KHÔ MẮT

Bệnh khô mắt thường được phân thành hai nhóm nguyên nhân chính:

- Khô mắt do thiếu nước mắt: do giảm sản xuất nước mắt thường xảy ra trên các bệnh tự miễn hoặc toàn thân tiềm ẩn như: Bệnh lupus, Hội chứng Sjogren, Hội chứng Stenven- Johnson…

- Khô mắt do chất lượng nước mắt kém: Mỗi một lớp trong màng phim nước mắt đảm nhiệm chức năng khác nhau, lớp dầu giúp hạn chế sự bốc hơi của lớp nước mắt, lớp nhầy giúp dàn phẳng nước mắt trên bề mặt giác mạc. Bất kì yếu tố nào khiến cho nước mắt bốc hơi quá nhanh hoặc dàn không phẳng trên giác mạc sẽ gây nên khô mắt.

2. CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY KHÔ MẮT

- Tuổi tác: Quá trình lão hóa tự nhiên khiến cơ thể sản xuất ít nước mắt hơn

- Giới tính: Khô mắt phổ biến ở phụ nữ hơn nam giới, do sự thay đổi nội tiết tố sau khi mang thai, sử dụng thuốc tránh thai và thời kỳ tiền mãn kinh.

- Môi trường sống: Tiếp xúc với môi trường không khí khô, máy lạnh điều hòa, gió mạnh hoặc ô nhiễm, thời tiết nhiệt độ cao độ ẩm thấp… sẽ làm nước mắt bốc hơi nhanh hơn.

- Thói quen làm việc và sinh hoạt: Làm việc trên máy tính tập trung trong nhiều giờ, không chớp mắt thường xuyên cũng có thể gây nên khô mắt

- Đeo kính áp tròng kéo dài

- Thiếu vitamin A

- Thuốc toàn thân: Thuốc chống dị ứng, Thuốc chống viêm, thuốc chống trầm cảm, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc lợi tiểu, thuốc giảm đau,

- Các bệnh lý tự miễn: Viêm khớp dạng thấp, Lupus, Bệnh da liễu ( Hội chứng Sjogren, vảy nến…)

- Các bệnh lý viêm nhiễm ở mi mắt, bề mặt nhãn cầu: viêm kết mạc dị ứng hoặc bất thường mi mắt (lật mi, hở mi)

- Phẫu thuật: khúc xạ Lasik, Phẫu thuật đục thủy tinh thể,….

3. TRIỆU CHỨNG KHÔ MẮT

- Cảm giác khô rát, ngứa cộm như có cát trong mắt

- Đỏ mắt

- Nhạy cảm với ánh sáng

- Chảy nước mắt khi bị kích ứng ( bởi ánh sáng hoặc gió )

- Mỏi mắt, nhức mắt

• Nhìn mờ đặc biệt khi đọc sách hoặc làm việc kéo dài

4. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÔ MẮT HIỆU QUẢ

- Bổ sung nước mắt: bằng cách sử dụng nước mắt nhân tạo. Nước mắt nhân tạo dạng gel có độ nhớt cao hơn bề mặt mắt, chứa lipid làm giảm bốc hơi. Đối với những người bị hở mi, lật mi vào ban đêm hoặc dễ bị kích thích khi thức nước mắt nhân tạo dạng mỡ được khuyến khích sử dụng trước khi ngủ để duy trì độ ẩm tốt hơn.

- Duy trì độ ẩm cho mắt bằng cách sử dụng máy tạo độ ẩm và tránh tiếp xúc với môi trường quá khô

- Duy trì nước mắt bằng cách sử dụng kính giữ ẩm hoặc trong trường hợp không đáp ứng điều trị có thể cân nhắc đóng điểm lệ.

- Sử dụng thuốc chống viêm, thuốc kích thích tăng tiết nước mắt

5. CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA KHÔ MẮT BẢO VỆ SỨC KHỎE ĐÔI MẮT

Để phòng ngừa hoặc giảm thiểu các yếu tố nguy cơ gây nên tình trạng khô mắt, cần chú ý các điều sau:

- Đeo kính bảo vệ mắt khi ra ngoài, đặc biệt trong môi trường nhiều gió hoặc không khí khô.

- Cải thiện môi trường: điều chỉnh nhiệt độ, bổ sung độ ẩm làm sạch không khí nơi ở

- Hạn chế đeo kính áp tròng

- Giảm thời gian nhìn màn hình vi tính, các thiết bị điện tử, điện thoại, chớp mắt thường xuyên trong quá trình làm việc.

- Chế độ ăn hợp lý bổ sung các chất dinh dưỡng tốt cho mắt như Vitamin A, Omega-3, Kẽm, Lutein, Zeaxanthin…

- Uống đủ nước để duy trì độ ẩm cho mắt và cơ thể

- Đảm bảo ngủ đủ giấc 6- 8 tiếng đối với người trưởng thành để mắt có thời gian phục hồi và duy trì độ ẩm.

- Khám mắt định kỳ ít nhất 6 tháng/lần để kiểm tra sức khỏe mắt toàn diện

Khô mắt là vấn đề phổ biến trong cuộc sống hiện đại nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát. Việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt, giảm thời gian sử dụng màn hình điện tử, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và dùng nước mắt nhân tạo khi cần sẽ giúp bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh. Nếu triệu chứng khô mắt kéo dài, hãy đến thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Chăm sóc mắt mỗi ngày chính là chìa khóa để duy trì thị lực tốt và nâng cao chất lượng cuộc sống./

---

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Craig, J. P., Nichols, K. K., Akpek, E. K., Caffery, B., Dua, H. S., Joo, C. K., et al. (2017). TFOS DEWS II Definition and Classification Report. The Ocular Surface, 15(3), 276–283.
2. American Academy of Ophthalmology. (2018). Dry Eye Syndrome - Preferred Practice Pattern. Retrieved March 24, 2025, from https://www.aao.org
3. Willcox, M. D. P., Argüeso, P., Georgiev, G. A., Holopainen, J. M., Laurie, G. W., Millar, T. J., et al. (2017). TFOS DEWS II Tear Film Report. The Ocular Surface, 15(3), 366–403.
4. Mark I. Golden; Jay J. Meyer; Marco Zeppieri; Bhupendra C. Patel ( February 29, 2024) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470411/
5. Bộ y tế (2014). “ Hội chứng khô mắt”, Nhãn khoa, Nhà xuất bản Y học. Hà Nội.2.97-109
6. Hội nhãn khoa Việt Nam (2022), Chẩn đoán và điều trị bệnh lý khô mắt tại Việt Nam, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.

                           Bác sĩ Mắt: Nguyễn Thị Vân Anh

    Bác sĩ: Khoa Mắt – Tai Mũi Họng – Răng Hàm Mặt