Phá cổ chỉ có nguồn gốc ở Ấn Độ. Trên thế giới, Phá cổ chỉ có ở Ai Cặp, Pakistan, Sri Lanka, Myanmar, Malaysia, Indonesia, Trung Quốc, Lào, Campuchia. Ở nước ta, Phá cổ chỉ được trồng hoặc mọc hoang tại nhiều nơi ở Lạng Sơn, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hà Nội, Nghệ An, Tp. Hồ Chí Minh và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Phá cổ chỉ là loại cây nhỏ mọc hàng năm, cao đến 1,5m. Thân hình trụ, có lông. Lá mọc so le, đầu nhọn, mép khía răng cưa. Hoa màu tím nhạt, mọc thành bông dạng chùy ở nách lá cây. Quả hình trứng , màu đen. Hạt hình thận, màu đen hoặc nâu đen. Cây ra hoa vào tháng 7-8, mùa quả tháng 9-10.

  Bộ phận dùng: Hạt chín phơi khô của cây Phá cố chỉ được ghi làm thuốc đầu tiên trong sách Dược tính bản thảo. Hạt khô, mẩy, chắc, đen, thơm là tốt. Có thể dùng hạt sống cho vào thuốc thang, hoặc chế biến đem sao, tẩm rượu, tẩm muối để dùng tùy theo cách chữa bệnh.

Thành phần hóa học: Trong hạt chứa các chất dẫn xuất coumarin (psoralen, psoralidin, isopsoralen); các hợp chất coumestan (bavacoumestan A,B; sophocoumestan A); flavonoid (isobavachancon, neobavaisoflavon, bavachin), bakuchiol...

Theo y học cổ truyền: Phá cổ chỉ vị đắng cay, tính đại ôn, quy kinh: Thận, Tỳ; có tác dụng bổ thận, tráng dương, cố tinh, súc niệu, ôn tỳ, chỉ tả; dùng làm thuốc bổ, chủ trị các chứng đau lưng, mỏi gối, liệt dương, hoạt tinh, đái dầm, đái nhiều lần. Ngày dùng 4 – 12g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột hoặc thuốc viên. Những người âm hư, đái ra máu đại diện táo bón không nên dùng.

Theo y học hiện đại:

  - Thực nghiệm trên tim cô lập của chuột nhận thấy Phá cố chỉ làm dãn động mạch vành rõ rệt, làm tim co bóp mạnh hơn và tăng cường lưu lượng máu của động mạch vành.

  - Trên động vật thực nghiệm kích thích sự sinh trưởng của tế bào bạch cầu hạt.

  - Thực nghiệm trên chuột thuốc làm giảm đáng kể trọng lượng và glucose máu, ức chế sự tích tụ lipid trong gan và mô mỡ làm giảm lipid huyết thanh và nồng độ trigycerid ở gan.

  - Kháng khuẩn: ức chế tụ cầu vàng, tụ cầu trắng, trực khuẩn lao.

  - Chống ung thư (do chất psoralidin, bakuchiol).

  - Tăng cường sắc tố da: làm dãn mạch, cải thiện dinh dưỡng làm tăng sắc tố ở da.

  - Chống thụ thai (chống làm ổ). Chất phenol trong Phá cố chỉ làm thay đổi kỳ động dục của chuột cái đã cắt bỏ buồng trứng, làm tăng trọng lượng tử cung rõ rệt.

   

Phá cố chỉ Psoralea corylifolia L.

Một số bài thuốc đã được ứng dụng trong lâm sàng  

- Chữa liệt dương, đái nhiều, đái dầm dùng bài “Phá cố chỉ hoàn”: Phá cố chỉ, Thỏ ty tử, Hồ đào nhục mỗi thứ 12g, làm thành viên uống 2 lần với nước muối nhạt. Chữa đái dầm có thể dùng bột Phá cố chỉ, mỗi lần uống 6g, ngày uống 2 lần.

  - Chữa tiêu chảy kéo dài dùng bài “Tứ thần hoàn”: Phá cố chỉ 160g, Ngũ vị tử 80g, Nhục đậu khấu (sao) 80g, Ngô thù du 40g, Sinh khương 320g, Đại táo 240g, Sinh khương và Đại táo sắc lấy nước, các vị khác tán bột mịn trộn với nước thuốc đã sắc làm hoàn, ngày uống 2 lần, mỗi lần uống 6g với nước muối hoặc nước ấm.

  - Chữa bệnh bạch cầu giảm: Dùng bột Phá cố chỉ luyện mật làm hoàn, mỗi hoàn nặng 6g, ngày uống 3 lần, mỗi lần 1 viên, uống liền 4 tuần.

  Phá cố chỉ là một vị thuốc được dùng lâu đời trong nhân dân ta, làm thuốc bổ cho người già yếu, đàn ông đau lưng, mỏi gối, thấp khớp, di tinh, hoạt tinh, đi tiểu nhiều lần; dùng chữa bệnh kinh nguyệt không đều, khí hư ở phụ nữ. Dùng ngoài đem hạt ngâm rượu bôi ngoài da chữa bệnh bạch biến.

  Tại Ấn Độ, Phá cố chỉ được dùng làm thuốc chữa bệnh ngoài da, chữa hủi. Tại Trung Quốc, Phá cố chỉ dùng làm thuốc bổ thận, chữa bệnh lao, thấp khớp, xuất tinh sớm, liệt dương, đau lưng, đi tiểu nhiều lần, đái dầm, bạch biến, rụng tóc.

  Phá cố chỉ là vị thuốc được sử dụng rộng rãi trong nhân dân, trong nhà thuốc, trong bệnh viện, công ty xí nghiệp nơi sản xuất thuốc. Lâu nay , Phá cố chỉ nước ta chủ yếu nhập ở nước ngoài, cần nghiên cứu trồng và thu hái tự túc vị thuốc này.

(Nguồn tài liệu Thuốc & Sức Khỏe – DSCK2. Nguyễn Thọ Biên – Hội Dược Học Việt Nam)

Người soạn bài

Tăng Mỹ Linh