Bệnh Whitmore là bệnh ít gặp, không gây thành dịch, nhưng bệnh cảnh thường tiến triển nặng, có tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở người già, trẻ em và những người mắc bệnh mãn tính như bệnh tiểu đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh thalassemia (bệnh thiếu máu tán huyết bẩm sinh), bệnh ung thư, các tình trạng suy giảm miễn dịch không liên quan đến HIV, bệnh phổi mãn tính (COPD).

ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ

Bệnh Melioidosis (bệnh Whitmore), là một bệnh truyền nhiễm trên người và động vật. Theo quan điểm không đúng, một số cho rằng đây là bệnh vi khuẩn “ăn thịt người”. Thực chất, bệnh Whitmore là một bệnh nhiễm trùng, nhiễm khuẩn thông thường bởi một vi khuẩn Gram âm có tên khoa học là Burkholderia pseudomallei (B. pseudomallei). Bệnh có khả năng điều trị và đáp ứng tốt bằng kháng sinh.

Bệnh lưu hành tại các nước có khí hậu nhiệt đới như miền Bắc Australia, Đông Nam Á và được ghi nhận nhiều ở Australia, Đông Bắc Thái Lan. Bệnh Whitmore rất ít khi lây truyền từ người sang người mà chủ yếu lây truyền từ môi trường đất, nước bề mặt bị ô nhiễm. Một số loài động vật cũng dễ bị bệnh, bao gồm: cừu, dê, lợn, ngựa, mèo, chó, gia súc.

Tại Việt Nam, bệnh Whitmore được mô tả lần đầu tiên vào năm 1925 tại thành phố Hồ Chí Minh, sau đó là Hà Nội, Huế. Bệnh gặp ở tất cả các độ tuổi, cả ở nam và nữ. Tuy nhiên những người có nghề nghiệp thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với đất, nước sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH

Người và động vật tiếp xúc trực tiếp với đất hoặc nước bị nhiễm vi khuẩn có thể phát triển bệnh. Các con đường lây nhiễm bệnh phổ biến gồm:

• Hít phải bụi hoặc hơi nước bị nhiễm vi khuẩn
• Uống nước bị ô nhiễm mà chưa được khử trùng bằng clo
• Chạm tay hoặc chân vào đất bị ô nhiễm, đặc biệt là nếu có vết xước nhỏ trên da

Rất hiếm khi bệnh lây lan từ người này sang người khác và côn trùng không đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bệnh.

Các vi khuẩn có thể sống nhiều năm trong đất và nước bị ô nhiễm.

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT

Thời gian ủ bệnh từ khi tiếp xúc với vi khuẩn gây bệnh đến khi xuất hiện các triệu chứng của bệnh không được xác định rõ ràng, có thể từ một ngày đến nhiều năm, trung bình từ 2 - 4 tuần sau khi tiếp xúc.

Biểu hiện lâm sàng của bệnh đa dạng bao gồm: sốt, nhiễm trùng cục bộ, nhiễm trùng lan tỏa. Sốt có thể theo cơn, kèm theo lạnh run, hoặc sốt kéo dài. Kèm theo sốt là các triệu chứng như ho, đau ngực, đau đầu, đau cơ hoặc khớp và chán ăn. Khi diễn biến nặng bệnh nhân có thể bị viêm đường tiết niệu, viêm phổi, loét da, suy hô hấp, áp xe ở gan, lách, nhiễm nhiễm trùng máu và suy đa phủ tạng. Bệnh Whitmore có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác như bệnh lao hoặc các dạng viêm phổi.

CHẨN ĐOÁN BỆNH

Dựa vào các yếu tố dịch tễ như có tiền sử tiếp xúc với đất, nước, bụi, kèm theo là các dấu hiệu lâm sàng như trên và có kết quả xét nghiệm định danh vi khuẩn B. pseudomallei từ các mẫu bệnh phẩm (máu, nước tiểu, đờm, tổn thương da hoặc áp xe trên bệnh nhân).

ĐIỀU TRỊ

Khi chẩn đoán nhiễm Melioidosis, bệnh có thể được điều trị bằng cách sử dụng thuốc thích hợp.

Tùy thuộc vào loại melioidosis bị nhiễm trùng và cách thức điều trị sẽ ảnh hưởng đến kết quả điều trị lâu dài của người bệnh. Việc điều trị thường bắt đầu bằng tiêm thuốc kháng sinh đường tĩnh mạch trong 10 - 14 ngày, sau đó là 3-6 tháng điều trị thuốc kháng sinh đường uống.

Điều trị tiêm tĩnh mạch bao gồm:

• Ceftazidime dùng mỗi 6-8 giờ. Hoặc: Meropenem dùng mỗi 8 giờ

Điều trị kháng sinh đường uống bao gồm:

• Trimethoprim-sulfamethoxazole uống mỗi 12 giờ hoặc Amoxicillin/axit clavulanic (co-amoxiclav) được thực hiện mỗi 8 giờ

Nếu bệnh nhân bị dị ứng penicillin thì nên thông báo cho bác sĩ và các nhân viên Y tế khác được biết để thực hiện thuốc điều trị thay thế.

PHÒNG NGỪA

 Để chủ động phòng bệnh Melioidosis (Whitmore), người dân cần thực hiện:

1. Hạn chế tiếp xúc với đất hoặc nước bùn, đặc biệt là những nơi bị ô nhiễm nặng.
2. Sử dụng giày, dép và găng tay đối với những người thường xuyên việc ngoài trời, tiếp xúc với đất và nước bẩn, đặc biệt đối với những người có nguy cơ cao.
3. Khi có vết thương hở, vết loét hoặc vết bỏng cần tránh tiếp xúc với đất hoặc nước có khả năng bị ô nhiễm. Nếu bắt buộc phải tiếp xúc thì sử dụng băng chống thấm và cần được rửa sạch đảm bảo vệ sinh.
4. Những người có bệnh mãn tính như tiểu đường, suy giảm miễm dịch cần được chăm sóc, bảo vệ các tổn thương để ngăn ngừa nhiễm khuẩn.
5. Khi nghi ngờ nhiễm bệnh cần đến cơ sở y tế để được tư vấn, khám phát hiện, xét nghiệm xác định nhiễm vi khuẩn  pseudomallei và điều trị kịp thời.