Viêm kết mạc dị ứng là tình trạng viêm của kết mạc mắt do phản ứng quá mẫn với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng, nấm mốc... Bệnh thường gây ra các triệu chứng như ngứa, đỏ mắt, chảy nước mắt và cảm giác cộm rát, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và hiệu suất lao động của người bệnh.

    Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến thị lực, viêm kết mạc dị ứng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng như viêm giác mạc, loét giác mạc, gây suy giảm thị lực. Do đó, việc nâng cao nhận thức về bệnh, nhận biết sớm các triệu chứng, điều trị đúng cách và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và hạn chế tác động của viêm kết mạc dị ứng trong cộng đồng.

Viêm kết mạc dị ứng

1. Các hình thái viêm kết mạc dị ứng

- Viêm kết mạc dị ứng theo mùa:

Là dạng viêm kết mạc dị ứng phổ biến nhất. Viêm kết mạc dị ứng theo mùa thường do phấn hoa gây ra, dấu và triệu chứng thường xảy ra cao điểm vào mùa xuân, mùa hè.

- Viêm kết mạc dị ứng quanh năm :

Viêm kết mạc dị ứng quanh năm có thể xảy ra khi tiếp xúc với bụi nhà, rận rệp, hay lông súc vật…

- Viêm kết mạc mùa xuân:

Là bệnh lý có bản thể lâm sàng riêng biệt. Bệnh gặp phổ biến ở đối tượng nam giới, thường khởi phát ở trẻ em 4- 5 tuổi, diễn biến theo mùa (nặng lên vào mùa xuân hè), liên quan đến thời gian trong ngày và việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, ít khi gặp viêm ở những người trên 25 tuổi. Bệnh thường kéo dài đến tuổi dậy thì rồi sẽ tự hết.

- Viêm kết mạc dị ứng do tiếp xúc :

Tác nhân gây dị ứng thường là các hóa chất, mỹ phẩm lạ, thuốc tra mắt. Triệu chứng cấp tính: Hai mi mắt sưng nề, mọng đỏ, nhiều khi không mở được mắt. Kết mạc phù nề mọng nước, có khi tràn ra ngoài khe mi.

- Viêm kết mạc có nhú khổng lồ:

Đây là thể bệnh xảy ra do các kích thích cơ học như: đeo kính áp tròng, mắt giả, chỉ phẫu thuật…

 

2. Triệu chứng của viêm kết mạc dị ứng

Các triệu chứng điển hình của viêm kết mạc dị ứng:

• Ngứa và rát dữ dội mắt và các mô xung quanh: Người bệnh thường cảm thấy ngứa ngáy, muốn dụi mắt liên tục.
• Đỏ mắt: Kết mạc xung huyết, phù nề
• Chảy nước mắt: Mắt có thể chảy nước mắt nhiều hơn bình thường.​
• Nhạy cảm với ánh sáng
• Cảm giác có dị vật trong mắt
• Có thể giảm thị lực khi có biến chứng tổn thương giác mạc
• Sưng mí mắt: Mí mắt có thể bị sưng, gây cảm giác nặng nề.​
• Xuất tiết dịch nhầy: Có thể xuất hiện dịch tiết lỏng, loãng hoặc trong suốt, dai, đàn hồi.

Những triệu chứng này thường xuất hiện ở cả hai mắt và có thể kèm theo các triệu chứng dị ứng khác như hắt hơi, sổ mũi.​

                                                                 

                               Các triệu chứng điển hình viêm kết mạc dị ứng

3. Các phương pháp điều trị viêm kết mạc dị ứng

Trong hầu hết các trường hợp, viêm kết mạc dị ứng không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng như loét giác mạc và suy giảm thị lực. Dưới đây là một số phương pháp điều trị viêm kết mạc dị ứng:

3.1. Ngăn ngừa dị nguyên tiếp xúc với kết mạc

• Người bệnh bị viêm kết mạc dị ứng nên vệ sinh mắt hằng ngày bằng nước muối sinh lý để loại bỏ dịch tiết ở mắt, các dị nguyên bám trên bề mặt nhãn cầu và giảm kích ứng.
• Hạn chế tiếp xúc với các dị nguyên như bụi, phấn hoa, lông thú, côn trùng, rận rệp.
• Ngừng sử dụng kính áp tròng trong trường hợp viêm kết mạc có nhú khổng lồ gây ra bởi kính áp tròng
• Tránh dụi mắt, nên đeo kính bảo hộ khi ra ngoài.
• Thuốc nhỏ mắt cần được bảo quản nơi khô ráo, tránh nhiễm bẩn.

3.2. Điều trị bằng thuốc

• Thuốc nhỏ mắt: Sử dụng thuốc nhỏ mắt có chất kháng histamine, thuốc chống viêm không chứa steroid kết hợp với nước mắt nhân tạo, tránh các chất gây dị ứng để giảm các triệu chứng. Các loại thuốc tra mắt cần được dùng theo đơn chỉ dẫn của các bác sĩ nhãn khoa.
• Thuốc uống: Nếu viêm kết mạc có kèm theo các triệu chứng viêm mũi dị ứng, bác sĩ có chỉ định dùng kết hợp thuốc kháng histamine đường uống .

7. Biện pháp phòng ngừa viêm kết mạc dị ứng

Bệnh viêm kết mạc dị ứng mặc dù không gây nguy hiểm nghiêm trọng nhưng có thể ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Dưới đây là các biện pháp giúp phòng ngừa hiệu quả viêm kết mạc dị ứng:

- Tránh tiếp xúc với dị nguyên

• Hạn chế ra ngoài vào mùa có nhiều phấn hoa (mùa xuân, mùa hè).
• Dọn dẹp nhà cửa thường xuyên để loại bỏ bụi, mạt nhà, nấm mốc, côn trùng.
• Tránh tiếp xúc gần với lông thú cưng nếu có tiền sử dị ứng.
• Đóng cửa sổ vào những ngày gió mạnh, sử dụng máy lọc không khí khi cần.

 - Bảo vệ mắt đúng cách

• Đeo kính râm khi ra ngoài để tránh gió, bụi và phấn hoa bay vào mắt.
• Tránh dụi tay lên mắt, đặc biệt khi tay chưa rửa sạch.
• Nếu có dị nguyên bay vào mắt, nên rửa nhẹ bằng nước muối sinh lý, không chà xát mạnh

- Giữ vệ sinh cá nhân và chăm sóc mắt hằng ngày

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi chạm vào vùng mắt.
• Vệ sinh mắt hằng ngày bằng nước muối sinh lý để loại bỏ bụi bẩn, dị nguyên.
• Không sử dụng chung khăn mặt, mỹ phẩm mắt.
• Vệ sinh kính áp tròng: trước và sau khi đeo kính áp tròng cần rửa tay và kính bằng nước vệ sinh kính áp tròng chuyên dụng.

- Chế độ sinh hoạt lành mạnh

• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E và kẽm, các chất chống oxy hóa để tăng cường sức đề kháng.
• Uống đủ nước và ngủ đủ giấc để giúp mắt khỏe mạnh, phục hồi tốt hơn.
• Hạn chế trang điểm, sử dụng mỹ phẩm quanh mắt nếu đang có dấu hiệu dị ứng.

- Chủ động theo dõi và điều trị sớm

• Khi có triệu chứng như ngứa, đỏ mắt, chảy nước mắt kéo dài, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được khám và tư vấn.
• Tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Nếu có tiền sử dị ứng tái đi tái lại, cần được theo dõi định kỳ và điều trị duy trì nếu cần thiết.

                            

                             Các biện pháp phòng ngừa viêm kết mạc dị ứng

Viêm kết mạc dị ứng là một trong những bệnh lý phổ biến có thể ảnh hưởng đến thị lực và sinh hoạt hằng ngày nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh viện khuyến khích cộng đồng hãy nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe đôi mắt bằng cách nhận biết sớm triệu chứng, điều trị đúng theo chỉ định của bác sĩ và thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

 Tài liệu tham khảo

1. Bains, H. S., & Schwab, I. R. (2018). Allergic Conjunctivitis. In StatPearls. StatPearls Publishing.
   Truy cập tại: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448118/
2. Leonardi, A., Castegnaro, A., Valerio, A. L., & Lazzarini, D. (2015). Allergic conjunctivitis: A comprehensive review of the literature. Italian Journal of Pediatrics, 41(1), 1–8. https://doi.org/10.1186/s13052-015-0120-8
3. Leonardi, A., Silva, D., Perez Formigo, D., Doan, S., & Fauquert, J. L. (2020). A contemporary look at allergic conjunctivitis. Allergy, Asthma & Clinical Immunology, 16(1), 1–11. https://doi.org/10.1186/s13223-020-0403-9
4. Bouchard, C. S., & Sheppard, J. D. (2012). Allergic conjunctivitis: Update on pathophysiology and prospects for future treatment. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 130(4), 924–932. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2012.06.030
5. Saccà, S. C., Ventura, L. M., & Traverso, C. E. (2022). Therapeutic targets in allergic conjunctivitis. Pharmaceuticals, 15(5), 547. https://doi.org/10.3390/ph15050547
6. Chigbu, D. I., & Coyne, A. M. (2021). Diagnosis and management of allergic conjunctivitis. Clinical Optometry, 13, 103–114. https://doi.org/10.2147/OPTO.S261553
7. Baab, S., Le, P. H., Gurnani, B., & Kinzer, E. E. (2024). Allergic Conjunctivitis. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448118/
8. Bộ y tế (2014). “ Bệnh học kết mạc”, Nhãn khoa, Nhà xuất bản Y họ Hà Nội.2.11-23