•           Phản vệ (anaphylaxis) là một tình trạng dị ứng nặng, xảy ra rất nhanh và có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Bài viết dưới đây giúp bạn nắm rõ nguyên nhân, dấu hiệu, cách sơ cứu và phòng ngừa sốc phản vệ theo cách đơn giản, dễ hiểu nhất

1. Phản vệ là gì?

• Là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch khi gặp “kẻ lạ” (dị nguyên).
• Phóng thích ồ ạt chất trung gian gây giãn mạch, co thắt đường thở, tụt huyết áp.
• Diễn biến nhanh (vài phút đến 1–2 giờ sau tiếp xúc), có thể nguy hiểm trong vài phút đầu.

2. Những tác nhân thường gặp:

• Thức ăn: đậu phộng, hải sản, sữa, trứng…
• Thuốc: kháng sinh (penicillin), NSAID (ibuprofen…), các vắc-xin…
• Nọc côn trùng: ong, kiến…
• Hoá chất, latex hoặc các sản phẩm sinh học khác.

3. Triệu chứng của phản vệ:

• Da – niêm mạc: phát ban, mẩn đỏ, nổi mề đay, sưng môi/mí mắt.
• Hô hấp: khò khè, thở nhanh gấp, khó thở, nghẹt cổ.
• Tuần hoàn: choáng váng, tim đập nhanh, tụt huyết áp, ngất.
• Tiêu hóa: đau bụng, buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy.
• Hệ thần kinh: lo lắng, sợ hãi, mất ý thức.

4. Xử trí khi gặp tình huống phản vệ:

• Gọi cấp cứu 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
• Dừng ngay tất cả các yếu tố dị nguyên nguy cơ.
• Đặt bệnh nhân nằm ngửa, kê cao chân nếu không khó thở; ngồi nửa người nếu khó thở nhiều.
• Trường hợp có sẵn ống tiêm tự động epinephrine (EpiPen), có thể dùng ngay khi các biểu hiện đầu tiên xuất hiện. Không nên cố gắng uống bất kỳ loại thuốc nào nếu đang trong tình trạng khó thở. Lưu ý, dù người bệnh thấy tình trạng sức khỏe tốt hơn sau khi sử dụng EpiPen thì vẫn đưa đến bệnh viện. Bởi nếu không được bác sĩ “khoanh vùng” yếu tố gây dị ứng thì người bệnh có thể bị tái phát khi hết thuốc hoặc tiếp tục bị sốc phản vệ lần sau.
• Phải khẩn trương thực hiện các thao tác trên đến khi đảm bảo nạn nhân thở được, ổn định hô hấp, tuần hoàn rồi mới chuyển bệnh nhân đi nơi khác.

5. Phòng ngừa hiệu quả:

• Mang theo bút EpiPen nếu đã có tiền sử dị ứng nặng.
• Đọc kỹ nhãn mác, tránh hoàn toàn dị nguyên đã biết.
• Thông báo tiền sử dị ứng cho thầy thuốc, nhà hàng, nhà trường…
• Học cách nhận biết và xử trí ban đầu cho bản thân và người thân.
• Phản vệ là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng, nếu không được xử lý nhanh chóng có thể dẫn đến tử vong. Do đó, việc nhận biết sớm các triệu chứng của phản vệ và có những biện pháp can thiệp phù hợp là vô cùng quan trọng. Khi có bất kỳ triệu chứng của phản vệ cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Bác sĩ điều trị: Đỗ Ngọc Trâm - Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc