Loãng xương là một căn bệnh thầm lặng, có tỷ lệ mắc bệnh cao, làm giảm tuổi thọ và chất lượng cuộc sống. Biểu hiện bởi tình trạng xương bị xốp và giảm mật độ xương, khiến xương mỏng, giòn, dễ tổn thương, lún xẹp và gãy dù chỉ chịu tác động nhẹ. Nguyên nhân gây loãng xương chủ yếu là do các tế bào sinh xương bị lão hóa, sự hấp thu canxi ở ruột bị suy giảm do mắc các bệnh mạn tính đường tiêu hóa và do sự suy giảm hormone sinh dục nữ và nam,...[1].

1. Nguyên nhân thường gặp khiến người trẻ bị loãng xương

1.1. Chế độ ăn uống thiếu vi chất

Một trong những nguyên nhân chính gây loãng xương ở người trẻ là sự thiếu hụt canxi và vitamin D trong chế độ dinh dưỡng. Canxi là khoáng chất quan trọng giúp xây dựng và bảo toàn cấu trúc xương, trong khi vitamin D hỗ trợ quá trình hấp thụ canxi từ thức ăn vào cơ thể. Cả hai yếu tố này thường không được người trẻ chú ý bổ sung đúng cách và đảm bảo cân bằng nên dễ bị thiếu hụt [2].

1.2. Ít vận động

Thiếu hoạt động thể chất cũng là một nguyên nhân tiềm ẩn gây loãng xương ở người trẻ. Cuộc sống hiện đại với guồng xoáy công việc và học tập có thể khiến cho người trẻ dành ít thời gian cho hoạt động thể chất. Việc thiếu tập luyện đều đặn ảnh hưởng đến sức khỏe xương và cơ bắp, quá trình kích thích tái tạo xương bị trì trệ nên mật độ xương giảm, làm giảm khả năng chịu đựng của xương [3].

1.3. Thói quen tiêu cực

Thói quen lạm dụng rượu bia, cà phê và thuốc lá trong một bộ phận người trẻ cũng liên quan đến bệnh loãng xương. Thành phần độc hại trong các sản phẩm này cản trở cơ thể hấp thu canxi, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa vitamin D, đồng thời phá hủy cấu trúc xương. Một báo cáo của Tạp chí Y học Lancet cho thấy việc tiêu thụ quá nhiều caffein có thể làm mất 6% mật độ xương mỗi năm. Nicotin trong thuốc lá có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ canxi của cơ thể. Đặc biệt, uống rượu bia quá mức còn làm tăng nguy cơ mất tế bào tạo xương và nguyên bào xương, suy giảm nghiêm trọng sức khỏe xương khớp [4].

1.4. Thuốc và rối loạn nội tiết

Ngoài ra, không ít người trẻ hiện nay có thói quen lạm dụng thuốc. Một số loại thuốc gây loãng xương ở người trẻ như: Thuốc corticoid, thuốc an thần, thuốc tránh thai,... Cuối cùng là nguyên nhân liên quan đến rối loạn nội tiết tố. Xương là một mô sống liên tục được tái tạo nhờ hai loại tế bào chính: Tế bào tạo xương và tế bào hủy xương. Estrogen và testosteron có tác dụng ức chế hoạt động của tế bào hủy xương, đồng thời kích thích tế bào tạo xương. Khi các hormon này suy giảm, quá trình hủy xương tăng lên, làm thay đổi chức năng cảm giác cơ học của hệ thống sửa chữa vi tổn thương ở ống xương, góp phần gây ra tình trạng xương yếu quá trình tạo xương bị chậm lại. Điều này dẫn đến giảm mật độ xương nhanh chóng [3].

2. Nhận diện dấu hiệu loãng xương ở người trẻ [1,5]

Các dấu hiệu loãng xương thường không rõ ràng trong giai đoan đầu, khi có triệu chứng thì loãng xương đã ở mức độ nặng nên cần chú ý để phát hiện sớm, kịp thời ngăn chặn các hệ lụy không tốt do loãng xương gây ra:

- Đau xương: Đây là một trong các dấu hiệu cảnh báo loãng xương không nên bỏ qua. Cơn đau thường xuất hiện ở vùng lưng, cổ tay hoặc cổ chân. Nguyên nhân của tình trạng này thường là do suy giảm mật độ xương và thay đổi cấu trúc xương.

- Dễ bị gãy xương: Loãng xương thường rất dễ khiến người trẻ bị gãy xương khi có các va chạm, chịu lực tác động từ bên ngoài đến hệ thống xương khớp. Gãy xương thường xảy ra ở các vị trí như: xương cánh tay, xương đùi,... Nguyên nhân của hiện tượng này là do giảm mật độ khoáng chất trong xương và cấu trúc xương kém chắc chắn.

- Dừng phát triển chiều cao: Đối với trẻ đang trong độ tuổi phát triển nhanh chóng, nếu trải qua một thời gian dài bị dừng phát triển chiều cao thì cần thận trọng trước nguy cơ loãng xương.

- Đau ngực, khó thở, chậm tiêu do ảnh hưởng đến lồng ngực và thân các đốt sống.

- Biến dạng cột sống: gù, vẹo cột sống, giảm chiều cao do thân các đốt sống bị gãy.

3. Phương pháp phòng ngừa loãng xương ở người trẻ

- Tăng vận động thể chất: Hoạt động thể chất đều đặn như tập thể dục, đi bộ,... có thể giúp tăng cường mật độ xương và cải thiện sức khỏe hệ xương [3].

- Bổ sung dinh dưỡng: Bảo đảm chế độ ăn uống đủ canxi và vitamin D từ thực phẩm như sữa, cá hồi, trứng, hải sản,... sẽ giúp bổ sung các dưỡng chất cần thiết cho hệ xương thêm khỏe mạnh. Ngoài ra, cân nhắc bổ sung các khoáng chất khác như magie, kẽm cũng sẽ hỗ trợ xây dựng cấu trúc xương ở người trẻ [6].

- Kiểm soát cân nặng: Giữ cân nặng ổn định để không bị thừa cân, béo phì là cách giảm áp lực lên xương, nhất là xương cột sống và khớp, nhờ đó có thể tránh được tình trạng loãng xương. Để duy trì cân nặng lý tưởng cần có một chế độ ăn uống cân đối, với nguồn thức ăn đa dạng. Mặt khác, chế độ ăn hàng ngày cũng nên chia thành nhiều bữa nhỏ để kiểm soát cân nặng hiệu quả. Duy trì hoạt động thể chất đều đặn sẽ giúp đốt cháy calo và tăng cường sức khỏe cho xương [7].

- Hạn chế đồ uống chứa cồn và thuốc lá: Thuốc lá và đồ uống có cồn gây nên những ảnh hưởng tiêu cực đối với mật độ xương và khả năng hấp thụ canxi. Vì thế, tránh xa các sản phẩm này cũng được xem là giải pháp phòng ngừa loãng xương ở người trẻ [4].

- Ngủ đủ giấc, tránh stress: Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển và sức khỏe hệ xương. Vì thế, người trẻ nên ngủ đủ giấc để cơ thể có thời gian hồi phục và xây dựng hệ xương.

Tóm lại, loãng xương không còn là căn bệnh riêng của người cao tuổi. Ngày càng nhiều người trẻ đối mặt với nguy cơ này do lối sống ít vận động và chế độ ăn thiếu cân đối. Các chuyên gia khuyến cáo, duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh cùng chế độ dinh dưỡng hợp lý ngay từ hôm nay là chìa khóa để phòng ngừa loãng xương, bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống lâu dài.

Tài liệu tham khảo:

1. Dược lâm sàng và điều trị - Nguyễn Ngọc Khôi, Đặng Nguyễn Đoan Trang
2. Bone mineral density in young adults: the influence of vitamin D status, biochemical indicators, physical activity and body composition (Archives of Osteoporosis, 2020)

3.Stromsnes K, Martinez Fajardo C, Soto-Rodriguez S, Kajander ERU, Lupu RI, Pozo-Rodriguez M, Boira-Nacher B, Font-Alberich M, Gambini-Castell M, Olaso-Gonzalez G, Gomez-Cabrera MC, Gambini J (2024) Osteoporosis: Causes, Mechanisms, Treatment and Prevention: Role of Dietary Compounds. Antioxidants (Basel).

4. Justyna Godos, Francesca Giampieri, Emanuele Chisari, Agnieszka Micek, Nadia Paladino, Tamara Y. Forbes-Hernández, José L. Quiles, Maurizio Battino, Sandro La Vignera, Giuseppe Musumeci and Giuseppe Grosso (2022), Alcohol Consumption, Bone Mineral Density, and Risk of Osteoporotic Fractures: A Dose–Response Meta-Analysis
5. Ram Chaddha, Gaurav Agrawal, Shreel Koirala, Sameer Ruparel (2023), Osteoporosis and Vertebral Column.
6. Jalal Hejazi, Ali Davoodi, Mohammadreza Khosravi, Meghdad Sedaghat, Vahideh Abedi, Sima Hosseinverdi, Elham Ehrampoush, Reza Homayounfar, Layla Shojaie (2020), Nutrition and osteoporosis prevention and treatment.
7. Jiacheng Wang, Yi Zheng, Yawen Wang, Chengjun Zhang, Yanfeng Jiang, Chen Suo, Mei Cui, Tiejun Zhang, Xingdong Chen & Kelin Xu (2023), BMI trajectory of rapid and excessive weight gain during adulthood is associated with bone loss: a cross-sectional study from NHANES 2005–2018.

Nguồn: Tổ dược lâm sàng - Khoa Dược, bệnh viện PHCN-ĐTBNN

Từ khóa: dinh dưỡng, loãng xương, người trẻ, phòng ngừa loãng xương, vân động,….